LEGO Serious Play ontwikkeling Strategie en Teamwork

Met LEGO Serious Play voorkomen dat teams vastlopen in gesprekken

Vrijwel iedere organisatie kent het verschijnsel. Een groep managers zit om tafel om een belangrijk onderwerp te bespreken. Misschien gaat het over strategie. Misschien over samenwerking. Misschien over kwaliteit of een grote verandering. Na een uur vergaderen ontstaat vaak hetzelfde beeld. De meest extraverte deelnemers hebben het grootste deel van de spreektijd gehad. Een aantal mensen heeft voorzichtig een bijdrage geleverd. En een paar deelnemers hebben nauwelijks iets gezegd.

Toch betekent zwijgen niet dat iemand geen ideeën heeft. Integendeel. Vaak beschikken juist de stillere deelnemers over waardevolle observaties, ervaringen en inzichten. Alleen krijgen die niet altijd een plek in het gesprek. LEGO Serious Play doorbreekt dat patroon. Iedereen krijgt dezelfde opdracht. Iedereen krijgt dezelfde bouwtijd. Iedereen bouwt een model. Daarna vertelt iedereen het verhaal achter dat model. Hierdoor ontstaat een veel gelijkwaardiger proces waarin alle stemmen gehoord worden. Zoals in de bron wordt beschreven, krijgen introverte en extraverte deelnemers evenveel tijd om hun gedachten zichtbaar te maken en te delen.

Dat lijkt een klein verschil, maar het effect is groot. Het gesprek verschuift van discussiëren naar ontdekken. Van overtuigen naar begrijpen.

LEGO Serious Play helpt denken met je handen

De kern van LEGO Serious Play is misschien wel het principe van “denken met je handen”. Dat klinkt eenvoudig, maar heeft verstrekkende gevolgen. Normaal gesproken proberen mensen gedachten eerst onder woorden te brengen. Pas daarna delen ze die met anderen. Dat proces kent beperkingen. Niet alles wat iemand denkt, voelt of vermoedt, is direct onder woorden te brengen. Bij LEGO Serious Play gebeurt het omgekeerde. Mensen beginnen met bouwen. Terwijl zij bouwen, ontstaat betekenis. Ideeën krijgen vorm voordat ze volledig zijn uitgewerkt. Het model fungeert als een brug tussen intuïtie en taal.

De theorie achter de methode verwijst naar het intensieve gebruik van hersencapaciteit bij het werken met handen en spraak. Juist doordat mensen bouwen, worden gedachten zichtbaar die anders verborgen zouden blijven. Iemand kan iets soms nog niet uitleggen, maar wel bouwen. En zodra het gebouwd is, kan het gesprek beginnen. Dit maakt de methode bijzonder waardevol bij abstracte vraagstukken. Hoe ziet succesvolle samenwerking eruit? Wat betekent kwaliteitscultuur? Hoe ziet een ideale transformatie eruit? Dat zijn vragen waarop geen eenvoudig antwoord bestaat. Toch kunnen mensen er wel een model van bouwen.

De binnenwereld zichtbaar maken met LEGO Serious Play

Een van de mooiste inzichten achter LEGO Serious Play is het onderscheid tussen het bouwen van de buitenwereld en het bouwen van de binnenwereld. Wanneer iemand een traditionele Lego-set koopt, bouwt hij een vooraf ontworpen object. Een brandweerkazerne. Een vliegtuig. Een piratenschip. Dat is het nabouwen van iets dat al bestaat. Bij LEGO Serious Play gebeurt iets anders.

De deelnemer bouwt niet de werkelijkheid buiten zichzelf, maar zijn eigen voorstelling. Hij bouwt wat zich in zijn hoofd bevindt. Zijn overtuigingen, verwachtingen, zorgen, of interpretatie van een situatie. Dat maakt de methode bijzonder geschikt voor situaties waarin nog geen gedeelde werkelijkheid bestaat. Bijvoorbeeld aan het begin van een verandertraject, de implementatie van ISO 9001 of een nieuwe werkverdeling op de afdeling.

Wanneer een organisatie start met bijvoorbeeld een ISO 9001-implementatie, een ERP-project of een cultuurprogramma, beschikken medewerkers vaak nog niet over alle kennis. Ze kennen de processen nog niet. Ze hebben de taal nog niet ontwikkeld, maar ze hebben wel beelden, aannames en verwachtingen. LEGO Serious Play helpt om die zichtbaar te maken. Dat geldt ook voor het management dat aan de vooravond staat van een nieuw traject. Zoals Dr. W.E. Deming zei: iedere voorwaartse stap is een experiment. Je kent immers de uitkomsten nodig niet. Met LEGO Serious Play deel je de gedachten  en ideeën van alle deelnemers.

Van individuele beelden naar gezamenlijke betekenis met LEGO Serious Play

Met LEGO Serious Play wordt het gezamenlijke beeld van het team concreet gemaakt. Dat werkt als volgt. Een sessie begint vaak met een persoonlijke vraag. Bijvoorbeeld: hoe ziet klantsucces eruit? Iedere deelnemers heeft daarover een gedacht en dus bouwt iedere deelnemer vervolgens zijn of haar eigen interpretatie.

Vervolgens onderzoekt het team wat de individuele modellen gemeen hebben. Welke patronen zijn zichtbaar? Welke ideeën keren terug? Welke verschillen vallen op? Vanuit die individuele modellen ontstaat vervolgens een groepsmodel. Een gezamenlijke representatie van de werkelijkheid of van een gewenste toekomst.

Dat proces is waardevol omdat het mensen dwingt om betekenis te geven aan abstracte begrippen. Wat bedoelen we eigenlijk met samenwerking? Wat verstaan wij onder klantgerichtheid? Wat is voor ons kwaliteit? Door die vragen letterlijk vorm te geven ontstaat een gezamenlijke taal. En juist die taal vormt vaak het fundament voor succesvolle samenwerking.

Dit voelt aanvankelijk wat vreemd. Iedereen kent toch de Nederlandse taal en kan woorden opschrift lezen. Zie LEGO Serious Play als een andere taal, zoals bijvoorbeeld muziek, wiskunde of gebarentaal ook talen zijn. Omdat het hier over samenwerking gaat en over toekomstige doelen is LEGO Serious Play zeer geschikt als taal voor het team. Niet iedereen is in staat plannen te schrijven of rapporten te lezen. Sterker, die competentie neemt af. Nieuwe talen zijn daarom nodig. 

Een voorbeeld uit de praktijk met LEGO Serious Play: commerciële samenwerking

Een praktisch voorbeeld laat zien hoe krachtig deze aanpak kan zijn. In een organisatie met twaalf verschillende commerciële managers werkt iedere businessunit grotendeels zelfstandig. Verkopers bezoeken klanten met hun eigen producten en diensten. Wanneer een verkoopkans niet aansluit bij het eigen portfolio, dan blijft die kans vaak onbenut.

De uitdaging was om meer synergie te creëren. De medewerkers moeten leren denken vanuit het gezamenlijke klantbelang in plaats van uitsluitend vanuit hun eigen afdeling. Met LEGO Serious Play werd de vraag gesteld: hoe ziet klantsucces eruit? Eerst individueel. Daarna gezamenlijk. Daardoor ontstaat een gesprek dat anders waarschijnlijk nooit had plaatsgevonden. Niet over procedures of KPI's, maar over beelden, overtuigingen en mogelijkheden. De deelnemers beginnen samen een toekomstbeeld te bouwen nog voordat er formele processen of afspraken zijn gemaakt. Dat is precies waar de kracht van de methode LEGO Serious Play ligt. Ze maakt het mogelijk om samen te werken aan iets dat nog niet bestaat.

De verborgen kennis ontsluiten met LEGO Serious Play

Met LEGO Serious Play kan verborgen kennis zichtbaar worden gemaakt. Veel organisaties beschikken over meer kennis dan zij zelf beseffen. Niet omdat die kennis ontbreekt, maar omdat ze verspreid zit over verschillende mensen. Iedere medewerker kent een stukje van de werkelijkheid. Niemand kent het geheel.

Met LEGO Serious Play wordt informatie en kennis zichtbaar en gedeeld

Door te bouwen en vervolgens verhalen te delen, verschuift kennis van verborgen naar gedeeld. Mensen brengen hun inzichten naar buiten. Collega's reageren daarop. Nieuwe verbanden worden zichtbaar. Wat eerst verborgen, blind of onbekend was, wordt onderdeel van collectieve kennis. De groep ontwikkelt daarmee een dieper wederzijds begrip. Voor organisaties is dat van onschatbare waarde. Zeker wanneer complexe veranderingen of strategische keuzes aan de orde zijn.

LEGO Serious Play bij transformaties

Veranderingen mislukken vaak niet omdat de techniek tekortschiet, maar omdat mensen verschillende beelden hebben van de gewenste toekomst. Bij een ERP-implementatie bijvoorbeeld wordt vaak veel aandacht besteed aan software, processen en planning. Veel minder aandacht gaat uit naar de mentale modellen van medewerkers. Hoe ziet een succesvolle implementatie er volgens hen uit? Waar maken zij zich zorgen over? Welke kansen zien zij? Welke risico's verwachten zij?

LEGO Serious Play biedt een manier om die beelden zichtbaar te maken voordat weerstand ontstaat. De methode blijkt vooral effectief in de beginfase van trajecten. Op momenten waarop onzekerheid groot is en antwoorden nog niet vastliggen. Juist dan helpt bouwen om richting te geven aan gesprekken die anders abstract blijven. Ook wanneer projecten vastlopen kan de methode uitkomst bieden. Conflicten, misverstanden en verborgen spanningen worden vaak sneller zichtbaar wanneer mensen ze bouwen dan wanneer zij proberen ze uit te praten.

Het belang van visualiseren met LEGO Serious Play

Veel managementvraagstukken zijn abstract. Stakeholderanalyses, ecosystemen, organisatievolwassenheid, cultuur, leiderschap, strategie. Het zijn onderwerpen die vaak worden besproken in spreadsheets, rapporten en presentaties. Maar mensen denken niet van nature in spreadsheets. Wanneer een groep letterlijk een ecosysteem bouwt van klanten, leveranciers, medewerkers en andere belanghebbenden, ontstaat een totaal ander gesprek.

Het systeem wordt zichtbaar. Relaties worden tastbaar. Verbanden kunnen worden onderzocht. Daardoor begrijpen deelnemers niet alleen rationeel wat er speelt, maar ervaren zij het systeem ook visueel en ruimtelijk. Dat maakt complexe onderwerpen toegankelijker en begrijpelijker.

De kracht van het proces met LEGO Serious Play

Opmerkelijk genoeg is het proces van LEGO Serious Play uiterst eenvoudig. Het begint met een vraag of uitdaging. Vervolgens bouwen deelnemers een model. Daarna delen zij de betekenis ervan. Tot slot wordt het resultaat vastgelegd. Daarna begint de volgende ronde. Juist die eenvoud maakt de methode krachtig.

Mensen hoeven niet creatief te zijn. Ze hoeven geen kunstenaar te zijn. Ze hoeven geen perfecte modellen te bouwen. Het gaat niet om esthetiek. Het gaat om betekenis. Iedere constructie is een weerspiegeling van wat zich in het hoofd van de deelnemer bevindt. Dat verlaagt de drempel enorm.

De uitkomsten vastleggen als collectief geheugen

Een vaak onderschat onderdeel van LEGO Serious Play is het vastleggen van de modellen. Na iedere sessie worden foto's gemaakt. Niet omdat de LEGO-constructies zo belangrijk zijn, maar omdat zij een drager worden van betekenis. Een jaar later kan een team terugkijken naar een foto van een model en zich herinneren wat ieder onderdeel vertegenwoordigde. Dat gaat makkelijker dan een jaar late een plan teruglezen. De modellen fungeren als een soort collectief geheugen.

Voor buitenstaanders lijken het misschien willekeurige LEGO-bouwwerken. Voor de deelnemers vertegenwoordigen ze gedeelde ervaringen, afspraken en inzichten. In die zin vormen de modellen een referentiepunt. Een nulpunt van waaruit ontwikkeling zichtbaar wordt.

LEGO Serious Play is meer dan spelen

De naam LEGO Serious Play roept soms weerstand op. Het woord spelen klinkt voor sommigen niet serieus genoeg voor strategische vraagstukken. Toch is dat precies waar de methode haar kracht ontleent. Spel verlaagt de spanning. Het activeert nieuwsgierigheid. Het nodigt uit tot experimenteren. Tegelijkertijd behandelt de methode uiterst serieuze onderwerpen: strategie, samenwerking, cultuur, leiderschap en verandering. Wat ontstaat is een combinatie van speelsheid en diepgang. Mensen durven vrijer te denken. Ze durven aannames zichtbaar te maken. Ze durven perspectieven te delen die in een traditionele vergadering misschien verborgen zouden blijven.

Misschien is dat wel de mooiste metafoor van LEGO Serious Play. Organisaties proberen voortdurend de toekomst vorm te geven. Ze schrijven plannen, ontwerpen processen en formuleren strategieën. Maar voordat die toekomst werkelijkheid kan worden, moet zij eerst denkbaar worden. LEGO Serious Play maakt dat denkproces zichtbaar. Niet door antwoorden op te leggen, maar door mensen de ruimte te geven hun eigen werkelijkheid te bouwen. Individueel. Gezamenlijk. En uiteindelijk als systeem.

Met LEGO Serious Play maak je het eco-systeem inzichtelijk

In een tijd waarin organisaties worden geconfronteerd met snelle veranderingen, complexe vraagstukken en uiteenlopende perspectieven, is de verbeelding misschien wel waardevoller dan ooit, want de toekomst ontstaat zelden uit een spreadsheet alleen. Het toekomstbeeld ontstaat wanneer mensen hun ideeën delen, elkaar begrijpen en samen bouwen aan een gedeeld beeld van wat mogelijk is; het eco-systeem. Soms begint dat proces met iets verrassend eenvoudigs: een handvol Lego-steentjes op tafel, bouwen wat je denkt en delen wat je ziet.

Wil je meer weten over LEGO Serious Play? Wil je kennismaken of de Workshop doen met je team? Bel dan gerust met ons via 088 33 666 66, of stuur een e-mail naar: info@patagonia-bv.com.